czerwone plamy i pęcherze na skórze ręki spowodowane fotouczuleniem
Marta Pietroń

Fotoalergia – czym jest? Jak ją leczyć?

Fotoalergia jest nieprawidłową reakcją skóry, która wiąże się z promieniowaniem oraz lekiem lub kosmetykiem zawierającym składnik wrażliwy na światło słoneczne. W związku z tym fotouczulenie może dotknąć np. osoby przyjmujące leki przeciwcukrzycowe. Jak rozpoznać fotoalergię? Jakie substancje zawarte w preparatach mogą wywołać odczyny fotoalergiczne? Podpowiadamy.

Wraz z nadejściem wakacji i spędzania większej ilości czasu na zewnątrz zwiększa się również czas eksponowania skóry na działanie promieniowania ultrafioletowego. U niektórych osób wiąże się to z występowaniem na skórze odczynów fotoalergicznych w postaci rumienia, grudek czy też pęcherzyków. Przyczyna tkwi w stosowaniu niektórych leków lub kosmetyków. Sprawdź, czy masz je w swojej apteczce lub kosmetyczce, i dowiedz się co robić, jeśli wystąpią u Ciebie objawy fotoalergii.  

Fotoalergia – co to takiego?

Promieniowanie słoneczne, a dokładniej promieniowanie ultrafioletowe oprócz pożytecznego działania na organizm człowieka (m. in. umożliwia syntezę witaminy D3), może również wywoływać negatywne skutki w postaci chorób skóry zwanych fotodermatozami. Jedną z nich jest fotoalergia będąca skórną reakcją fotonadwrażliwości, której wystąpienie związane jest z nieprawidłową reakcją układu immunologicznego i zależy od indywidualnych predyspozycji organizmu.

Żeby doszło do wystąpienia fotoalergii, oprócz promieniowania, niezbędny jest czynnik zewnętrzny (lek lub kosmetyk) uwrażliwiający skórę na światło słoneczne.  

Mechanizm fotoalergii

Pod wpływem promieniowania ultrafioletowego typu A (zdarzają się nieliczne przypadki, gdzie fotoalergia została wywołana przez promieniowanie UV typu B) dochodzi do powstania lub aktywacji substancji fotouczulającej, czyli przekształcenia prohaptenu w hapten, zwanego inaczej alergenem, wchodzącym w skład leku lub kosmetyku. Następnie dochodzi do pobudzenia układu immunologicznego i odpowiedzi obronnej organizmu, identycznej jak w przypadku każdej reakcji alergicznej. 

Przyczyny fotoalergii

Odczyny fotoalergiczne wywoływane są przez składniki kosmetyków oraz leków, stosowanych zarówno na skórę, jak i doustnie.  

Wśród leków szczególną uwagę należy zwrócić na:

  • antybiotyki i chemioterapeutyki:
  1. fluorochinolony: kwas nalidyksowy i jego pochodne,
  2. sulfonamidy: sulfametoksazol, sulfadiazyna, sulfacetamid, sulfoguanidyna,
  3. leki przeciwmalaryczne: hydroksychlorochina, chinidyna,
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ): ketoprofen (zwłaszcza po podaniu miejscowym w formie żelu), diklofenak,
  • leki działające na układ sercowo-naczyniowy:
  1. blokery kanału wapniowego: diltiazem,
  2. inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę: kaptopryl, enalapryl;
  • leki przeciwcukrzycowe,
  • leki przeciwdepresyjne: klomipramina,  
  • leki przeciwnowotworowe: fluorouracyl.

Natomiast wśród składników kosmetyków potencjalnie wywołujących fotoalergię wyróżniamy m.in.:  

  • balsam peruwiański,
  • bitionol,
  • diglukonian chlorheksydyny,
  • trisiloksan drometrizolu,
  • salicylan oktylu, 
  • tryklosan.  

Fotoalergia – objawy  

Odczyny fotoalergiczne mogą pojawić się w przeciągu kilku minut lub kilku godzin od momentu kontaktu z promieniowaniem słonecznym, przy czym najczęściej pierwsze objawy obserwuje się z opóźnieniem – po 24–48 godzinach. Zazwyczaj występują w miejscach najbardziej eksponowanych na słońce, czyli na twarzy, rękach, nogach, ramionach, plecach.

Objawy fotoalergii mogą szerzyć się również poza miejsca bezpośrednio wystawione na działanie promieni słonecznych, co odróżnia je od odczynów fototoksycznych, przypominających oparzenia słoneczne i nieszerzących się poza obszar ekspozycji na słońce.

Wśród objawów fotoalergii wyróżnia się:  

  • rumień,
  • grudki,
  • pęcherze,   
  • złuszczanie skóry,
  • przebarwienia,  
  • świąd.
Co ciekawe: fotoalergia o wiele częściej występuję u mężczyzn niż u kobiet. 

Fotoalergia – leczenie

Zazwyczaj objawy fotoalergii mijają samoistnie po kilku dniach. Jeśli objawy są na tyle intensywne, że utrudniają normalne funkcjonowanie, należy zastosować leczenie objawowe. W pierwszej kolejności powinno się zaprzestać stosowania środka odpowiedzialnego za fotoalergię. W przypadku wystąpienia objawów podobnych do poparzenia słonecznego ulgę przyniosą kremy lub żele o działaniu łagodzącym i regenerującym, zawierające np. panthenol czy aloes.

Jeśli doszło do pęknięcia pęcherzyka skórnego, warto sięgnąć po maści z antybiotykiem, które można nabyć w aptece bez recepty, aby zapobiec zakażeniu rany i zapewnić prawidłowy proces gojenia się rany.  

W leczeniu fotoalergii zastosowanie mają:

  • leki przeciwhistaminowe (przeciwalergiczne) łagodzące świąd,
  • miejscowo stosowane glikokortykosteroidy i/lub inhibitory kalcyneryny zmniejszające stan zapalny (w postaci emulsji, roztworu lub żelu),
  • pomocniczo: okłady z kwasu bornego lub soli fizjologicznej.  

Dodatkowo powinno zadbać się o odpowiednie natłuszczenie skóry, które zapewni ochronę prze czynnikami drażniącymi, zapobiegnie utracie wody z naskórka i będzie sprzyjać regeneracji.

W przypadku zaawansowanej postaci fotoalergii lekarz może podjąć decyzję o dożylnym podawaniu leków przeciwalergicznych i glikokortykosteroidów. 

Fotoalergia – jak jej zapobiec?  

Pierwszym działaniem profilaktycznym jest eliminacja czynnika wywołującego fotoalergię, dlatego bardzo ważne jest jego trafne rozpoznanie. O ile z kosmetykami nie ma problemu, aby samodzielnie zrezygnować ze stosowania, o tyle w przypadku leków bez konsultacji z lekarzem jest to zabronione – może to bardziej zaszkodzić niż pomóc.   

Jeśli nie ma możliwości eliminacji czynnika fotoalergizujacego – zwłaszcza dotyczy to leków przyjmowanych na stałe – warto ograniczyć ekspozycję na słońce do minimum. A jeśli już zachodzi potrzeba wyjścia, należy sięgnąć po przewiewne ubrania, zakrywające jak największą powierzchnię ciała, zastosować preparaty ochronne i zachować wzmożoną czujność.    

Kolejnym ważnym elementem zapobiegania fotoalergii jest stosowanie preparatów z filtrem przeciwsłonecznym, przy czym dokonując ich zakupu, należy sprawdzić, czy w składzie nie zawierają substancji wywołujących fotonadwrażliwość (benzofenon, oktokrylen). Szczególnie istotne jest prawidłowe stosowanie preparatu, czyli nakładanie warstwy ochronnej na 20 minut przed ekspozycją na słońce i powtarzanie aplikacji średnio co 2–3 godziny. 

  1. R. Śpiewak, Wyprysk fotoalergiczny i fototoksyczny, „Alergoprofil”, nr 2 2009.
  2. A. Lis i inni, Zjawisko fotonadwrażliwości – istotne działanie niepożądane powszechnie stosowanych leków, Biuletyn Wydziału Farmaceutycznego WUM, Warszawa 2021.
  3. R. Śpiewak, Fotoalergie, „Postępy Dermatologii i Alergologii”, nr 5 2009.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak dawkować paracetamol osobom dorosłym, dzieciom i kobietom w ciąży?

    Paracetamol to jeden z popularniejszych leków sprzedawanych bez recepty (OTC). Jest stosowany między innymi w ostrych, umiarkowanych i przewlekłych bólach głowy, gardła i zębów, a także w bólach miesiączkowych i migrenach. Cechuje go względne bezpieczeństwo stosowania. W przypadku silnego bólu można go łączyć z innymi substancjami, np. z morfiną. Jak wygląda właściwy sposób dawkowania paracetamolu, jaka jest maksymalna i bezpieczna dawka dzienna oraz czy kobiety w ciąży mogą zażywać ten lek? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Choroba Zachodniego Nilu – przyczyny i objawy. Jak leczyć?

    Wybierając się na wakacje, warto zapoznać się z zagrożeniami, jakie mogą nas spotkać podczas urlopu. Jednym z nich jest gorączka Zachodniego Nilu (ang. West Nile fever, WNF), choroba powodowana przez wirusa gorączki Zachodniego Nilu. Jak dochodzi do zakażenia, jakie są objawy i co należy wiedzieć, aby się przed nią ustrzec?

  • Kaszel krtaniowy – objawy i leczenie szczekającego kaszlu u dzieci i dorosłych

    Krtaniowy kaszel, towarzyszący ostremu zapaleniu krtani, jest jednym z najbardziej charakterystycznych rodzajów kaszlu. W przypadku jego wystąpienia konieczny może być pilny kontakt z lekarzem, niekiedy również w ramach szpitalnego oddziału ratunkowego. Jak rozpoznać kaszel krtaniowy oraz jak wygląda jego leczenie?

  • Witamina B6 (pirydoksyna) – funkcja w organizmie, suplementacja, niedobór, nadmiar

    Witamina B6 jest związkiem, który wzmaga przyswajalność magnezu w organizmie. Bierze udział w wielu procesach metabolicznych, reguluje pracę układu nerwowego, a jej optymalny poziom wpływa na pozytywny nastrój. Pirydoksyna przyczynia się także do powstawania przeciwciał chroniących organizm przed infekcjami. Witamina B6 jest składnikiem zarówno produktów zwierzęcych, jak i roślinnych. Który suplement z wit. B6 wybrać, jaka jest jej optymalna dawka dobowa i jakie są skutki zaburzeń jej ilości w organizmie? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Szczepionka na grypę 2024/2025 – kto i kiedy powinien się zaszczepić? Którą szczepionkę wybrać?

    Grypa to bardzo zakaźna choroba wirusowa. Przyjmuje się, że jedna chora osoba zaraża cztery kolejne. W zależności od grupy osób szczepionych i sezonu grypowego szczepionki na grypę chronią przed infekcją grypową ok. 40–70% zaszczepionych osób oraz zabezpieczają w znacznym stopniu przed powikłaniami pogrypowymi. WHO szacuje, że każdego roku na grypę choruje 10% dorosłej populacji i nawet 30% dzieci. Czym się szczepić na grypę w sezonie 2024/2025?

  • Dlaczego warto się szczepić?

    Szczepienia są jednym z najważniejszych osiągnięć medycyny, które przyczyniły się do znacznego zmniejszenia liczby zachorowań i zgonów spowodowanych chorobami zakaźnymi. W dobie rozwijających się teorii spiskowych i dezinformacji warto zrozumieć, czym są szczepienia, jak działają i dlaczego są niezbędne dla zdrowia.

  • Problemy z żołądkiem a substancje naturalne. Dowody naukowe i innowacyjne podejście lecznicze

    Prawie każdemu z nas przynajmniej raz w życiu zdarzyło się doświadczyć niestrawności czy refluksu żołądkowo-przełykowego, charakteryzujących się bólem brzucha, trudnościami w trawieniu czy pieczeniem za mostkiem. Dwoma organami, których powyższy problem dotyczy w największym stopniu, są przełyk i żołądek.

  • INR testy do kontroli krzepliwości krwi – jak je wykonać? Cena, refundacja

    W styczniu 2024 roku wprowadzono do wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie aparaty i paski testowe do przeprowadzania testów diagnostycznych INR/PT. Wyroby te podlegają refundacji w przypadku pacjentów leczonych lekami przeciwzakrzepowymi z grupy antagonistów witaminy K oraz spełniających określone w rozporządzeniu kryteria. Testy INR do wykonania w warunkach domowych pozwalają w łatwy i szybki sposób monitorować terapię antykoagulantami takimi jak acenokumarol i warfaryna, co pozwala kontrolować prawidłowy zakres terapeutyczny dla pacjenta.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl